ALGO DA TOPONIMIA LOCAL DO AREA DO NOSO CENTRO NO SÉCULO XVI

A documentación histórica orixinal é parca en referencias a topónimos dos terreos onde se asenta o Colexio.

  1. No documento de Condicións, que se redacta para a poxa das obras, indícase « […] nel cerco que por mandado da súa Señoría Ilustrisima comprouse indo da devandita vila para a ermida del señor San Lázaro. […]».
  2. Noutro documento de cesión de terreos figura «[…] mandaba facer e edificar unha Iglesia colexio e escolas, no sitio que está xunto a ermida da ponte San Lázaro, […]».
  3. O historiador Armando Cotarelo Valledor, investigador do arquivo do Colexio e autor dun manual sobre o promotor da obra, o cardeal Don Rodrigo de Castro, describe o lugar como «[…] nas frondosas marxes del Cabe en la parte oeste da vila, pasado o arroio e chamada “o Arrabalde”, cara a el barrio de Carúa [sic], camiñando a ermida de San Lázaro».
  4. No mapa de Fontán aparece o termo Carud, aínda que o sitúa na outra marxe do río Cabe. Na actualidade Carude é un barrio, unha rúa e unha praza nas proximidades do Colexio. Os terreos onde se asentou o Colexio están cruzados por un regato.
Mapa de Fontán

Cotarelo di que «[…] linda ao N. con el maxestoso Cabe, ao E. con el arroio de San Lázaro, […]». Pola orientación indicada parece referirse ao que actualmente recibe o nome de regato das Malloadas.

DOCUMENTACIÓN PARA A DECLARACION BIC

Acabamos de colgar na nosa WEB o amplo estudo realizado para a obtención da Declaración BIC do noso edificio. Chamamos a atención sobre o magnífico traballo realizado por tres persoas que durante moito tempo estudaron e traballaron na preparación da documentación que agora ofrecemos. Esta documentación divídese en dous TOMOS dos que xeramos aquí dúas ligazóns para unha maior rapidez no acceso e a consulta. No menú desta páxina, en Arquitectura / Documentación tamén se poden atopar.

DATA DA MORTE DE D. FRANCISCO DE MOURE

Lemos no artigo de Francisco Pérez Rodríguez titulado “ALGÚNS ASPECTOS RELEVANTES SOBRE O ESCULTOR FRANCISCO DE MOURE”: A data da súa morte require ser revisada. Ata o de agora aceptábase o 15 de setembro de 1636 como data do seu falecemento porque así constaba na partida de defunción localizada nun libro parroquial de San Vicente do Piñeiro e que, textualmente, expresa:

Foto: Rostro do Caballero Orante de Francisco de Moure

«Moure escultor. En quince de Septiembre de 1636 murió Moure el escultor -enterróse C S. Francisco- mando decir en esta yglesia treinta misas. Y por verdad-ut. a.- Fr. Antonio de Torgda. cura de San Vicente».

Con todo, esta data é errónea e debe adiantarse uns meses, pois a afirmación do Corrixidor e Alcalde da vila de Monforte de Lemos non expón discusión algunha de que tal acontecemento prodúcese o 20 de xuño, día no que se lle notifica dita defunción coa intención de obter a autorización do inventario dos abundantes bens mobles e raíces deixados polo finado…

Por tanto habemos de dar por válida a data do 20 de xuño de 1636 como a máis certa para situar a morte de D. Francisco de Moure en Monforte de Lemos.

REPARADA A DESFEITA DO TELLADO

Esta semana, colocáronse de novo as tellas alá onde a pedra caída da torre esnaquizara a cuberta. Reparación rápida e eficaz, dado que como nosa pluviosidad é moita nestes meses conviña canto antes deixar as cousas como deben estar. En breve informaremos dos pasos para renovar o remate da torre.

LOCALIZADA A CRUZ DE LA TORRE

En efecto, grazas a un antigo alumno do noso Colexio, Manuel Garrido, e ao seu magnífico dron, o pasado domingo día 2 de febreiro, pola tarde puidemos localizar a localización da gran cruz de ferro que caeu o día 19 de decembro debido ao vento tempestuoso que sufriu Monforte. A cruz está nun lugar da mesma torre de moi difícil acceso. Ademais puidemos apreciar as desfeitas orixinadas nos tellados polo desprendemento dos fragmentos da pedra. Procuraremos que se poida reparar o remate da torre canto antes. Cunhas sinxelas imaxes damos cumprida conta do estado da cruz.

O VENDAVAL DE DECEMBRO E OS SEUS EFECTOS

O día 19 de Decembro en Monforte houbo moito vento como en toda a rexión. La Voz de Galicia informaba ese día de que Monforte foi unha das localidades máis afectadas pola borrasca Elsa. Segundo recoñecía o xornal as choivas e o vento xeraron ao teléfono 112 máis de mil incidencias e tras a cidade de Lugo a de Monforte foi a segunda que máis chamadas xerou.

Estas incidencias meteorolóxicas afectaron o edificio do Colexio do Cardeal. En efecto os fortes refachos de vento acabaron por romper unha das bólas de granito que rematan cada unha das torres, en concreto a da esquerda. Ao parecer e segundo o investigado a bóla de pedra debía posuír xa unha greta que entre choiva e xeos restaron fortaleza á mesma. Ao soprar un vento continuo e con tanta intensidade a cruz de ferro que remataba o conxunto vibraría ata que devandito golpeteo fixo o resto. A bóla rompeu e perdeuse a cruz que ao parecer está aínda na torre.

Esta incidencia será comunicada ao departamento correspondente de Patrimonio da Xunta para a súa información.

Esperemos que pronto se poida repoñer devandito elemento arquitectónico e devolver a igualdade ás torres xemelgas do noso edificio.

Estado da torre antes do vendaval
Estado da torre tras o vendaval
Estado da torre tras o vendaval

A TÁBOA DE SAN JUAN INSTALADA NA PINACOTECA

A táboa de San Juan Bautista, recentemente restaurada foi instalada na Pinacoteca. Esta táboa do S. XVI, está pintada en óleo, e é dunha moi boa calidade. Engadimos aquí unha foto xa publicada da restauración ademais doutras no momento de ser colgada na Pinacoteca, onde esperamos que pronto poida verse en todo o seu esplendor cunha nova e máis moderna iluminación.

NOVA MONTEA DUNHA BÓVEDA NO COLEXIO DO CARDEAL DE MONFORTE DE LEMOS

Rosa Ana Guerra Pestonit, no seu traballo, co mesmo título que esta entrada, refírenos o seguinte:

Figura1 Detalle da planta das bóvedas do recuncho contiguo á portería na que se indica a parede na que se atopa a nova  montea (debuxo da autora 2011)

“Durante uns traballos de levantamento das bóvedas do claustro, unha circunstancia fortuíta fixo que descubrise nun dos seus muros (figura 1) os trazos do que resultou ser unha segunda  montea das súas bóvedas. Sorprendentemente, pasara desapercibida ata o de agora, a pesar de estar situada nun lugar moi transitado e de non aparece apuntada en ningunha das fontes consultadas. Trátase dun debuxo executado con  pigmento vermello, posiblemente  almagre, sobre a parede de  sillería correspondente á primeira bóveda contigua á entrada desde a portería.5 O debuxo (figura 2) representa o desenvolvemento dun oitavo da bóveda de aresta do recuncho, xunto co alzado da metade do arco  formero que a xera. A bóveda descrita é regular, de planta cadrada, está executada en cantería e decórase cunha moldura sinxela. Móstrase a repartición das  dovelas no arco, a súa correspondencia coas fiadas da bóveda e as  escuadrías dos volumes contedores destas fiadas.  Dovelas e fiadas aparecen numeradas en tres lugares. Sobre o desenvolvemento reformúlase o despezamento e as molduras. Como curiosidade, na  montea aparece unha dobre liña de molduras que na execución simplificouse eliminando a moldura interior (figura 3).”

Figura 2  Montea inédita descuberta sobre a parede do claustro. Proxección do levantamento e os puntos de medición sobre a fotografía rectificada (debuxo e foto da autora 2009)
Figura 3 Fotografía da bóveda do recuncho que se desenvolve na  montea da parede (foto da autora 2011)

Este artigo Titulado NOVA MONTEA DUNHA BÓVEDA NO COLEXIO DO CARDEAL DE MONFORTE DE LEMOS, quedou obsoleto ao aparecer unha terceira montea nas paredes do claustro, achado do que proximamente daremos cumprida información.

DIFICULTADES E INCONVENIETES NA CONSTRUCIÓN DO COLEXIO DO CARDEAL: A MADEIRA

No seu estudo titulado “Os efectos de sismo de Lisboa de 1755 sobre o patrimonio monumental de Galicia” a súa autora Dª Begoña Ces Fernández dous dá a seguinte noticia a conto das dificultades que se atopaban para a construción do Colexio do Cardeal:

“Pero as obras deberon proseguir ao longo do século  XVII, posto que o mestre Simón de Mosteiro  traballaba en 1620 no “cuarto da dianteira que agora se está facendo” pero  abandona os traballos en novembro de 1622 por carecer o colexio de fondos para concluílos  ( Bonet Correa, 1984: 181-182) e entre os documentos conservados no Arquivo do Colexio, menciónanse unhas provisións da Real Audiencia, datadas o 14 de abril de 1625, 5 de xaneiro dos efectos de sismo de Lisboa de 1755 sobre o patrimonio monumental de Galicia 1653 e 22 de agosto do mesmo ano para que se vendesen ao Colexio as madeiras que necesitase  e non se impedise pasar os carros de pedra polos sitios afeitos.

Os relixiosos acudiran    en varias    ocasións  a     a Real  Audiencia  para  solicitar  a súa  intervención.  En 1625    a  dificultade consistía en que algúns labradores impedían o paso dos carros de pedra para a  obra da igrexa polos saídos das súas casas e campos, o que supón que aínda se estaban  realizando obras no templo tras a súa consagración. No 1653 o problema xurdira porque  o Colexio necesitaba moita madeira para proceder ás ampliacións que estaban a facer  “para aumento dos xenerais que hai no devandito colexio para os estudos públicos que alí hai e para a necesidade dos suxeitos que asisten no devandito Colexio” e os veciños xa non lla querían vender. A obra á que se refiren é un cuarto do claustro destinado a dormitorio e situado cara ao Norte, do que xa estaban feitas as paredes pero que carecía de vigas e madeiras pola  dificultade para atopar quen llas vendese.”