A IGREXA DO COLEXIO DO CARDEAL MODELO PARA A CLERECÍA DE SALAMANCA.

Segundo sabemos, Simón de Mosteiro comprometeuse á obrigación contractual de continuar e terminar a «terza» parte da Iglesia, é dicir a cabeceira plana con que se remata a Iglesia, que cremos que tiña que estar terminada antes de 1613, xa que neste ano estaban acabadas a cúpula e unha das dúas torres, faltando a outra que estaba a piques de rematarse.

A pericia técnica demostrada por Simón de Mosteiro no que se refire á cubrición do espazo mediante bóvedas de canón e cúpula será resaltada posteriormente no contrato doutra obra  jesuítica, esta vez trátase da  Clerecía de Salamanca; nunha das súas cláusulas «prevíase o que Mosteiro levantase as bóvedas e o  cimborrio do templo, punto en que demostrara a súa pericia durante a construción dos mesmos elementos na Igrexa do colexio de Monforte».

Como vemos o bo facer de Simón de Mosteiro e o magnífico resultado do seu labor en Monforte foron mostra para outro dos grandes monumentos españois de traza  jesuítica,  cuxas obras comezaron en 1617 baixo a protección de Margarita de Austria, esposa de Felipe III, ao parecer como acto de desagravio á orde pola prisión sufrida polo seu fundador, Ignacio de Loyola, pola Inquisición na torre  mocha da catedral de Salamanca. Finalizándose en 1754.

ESTA SEMANA COMEZARON AS OBRAS

En realidade, habería que dicir que comezaron os preparativos para as obras. Na parte traseira da igrexa instalouse xa un contedor con material. En breve instalaranse as casetas da obra e darase comezo a acoutar a zona reservada para os traballos exteriores na zona do “túnel”, marcando as suficientes marxes de seguridade para que non interfiran coa presenza dos alumnos no recreo.

De igual maneira hase andamiado xa toda a fronte do retablo de Moure de forma que se poida proceder á súa protección total, antes de elevar o resto das estadas que cubrirá por completo o presbiterio.

Para mostra achegamos tres fotos que falan por si soas.

O COLEXIO DOS ESCOLAPIOS HOSPITAL DE EVACUACIÓN 1937

Persoal e ingresados do Hospital de Evacuación de Monforte
Persoal e ingresados do hospital de Evacuación de Monforte

Segundo relátanos o  P. Esteban no seu libro sobre o colexio dos  Escolapios, “o  P. Reitor, decatado por algunha confidencia, de que o mando militar había pensado instalar, neste Colexio, un Hospital de Evacuación, adiantouse a ofrecerllo; oferta que foi aceptada con agradecemento e, inmediatamente, comezaron as obras de acomodación, sendo inaugurado o13 de marzo de 1937 cos primeiros feridos que chegaron da fronte de  Somosierra (Madrid). Os militares pediron que se encargase o Colexio da Administración, empezando a levala o  P. Julio  Beltrán, quen foi substituído, a últimos de outubro, polo  P. Alfonso Díez Yebra, que continuou ata o final. O  P. Desiderio  Saiz foi encargado de levar e controlar as altas e baixas e o  P. Alonso Feijoo do roupeiro. Para a asistencia espiritual, mandou o Sr. Bispo un Oficio nomeando Capelán ao  P. Reitor, con facultade de delegar, o que fixo no  P.  Benjamín Navarro, que exerceu o seu labor co gran celo e caridade que lle caracterizaban.

A parte esquerda do Colexio foi tomada tamén polos militares para Cuartel de Recrutamento, quedando para internado e clases a parte dereita da fachada, co seu claustro e galería, máis algúns espazos libres que se habilitaron provisionalmente.”

Existen no arquivo da fundación dous libros, un de gastos do citado hospital e o outro é unha relación dos falecidos no mesmo.

Estamos orgullosos da continuidade da actividade educativa desde a fundación do colexio. Nin a guerra civil, que tantas cousas interrompeu puido interromper o labor docente do colexio.

Relación dos presidentes do Patronato da Fundación Colexio de Nª Sª da Antigua

Como é sabido na acta de constitución da Fundación do Cardeal Rodrigo de Castro, entre outras cousas especificou o seguinte:

E nomeou por Patróns do devandito colexio e para que o sexan perpetuamente para sempre aos Señores da casa de Lemos comezando polo Ilmo. Señor Don Fernando Ruiz de Castro que ao presente o é é proseguindo aos que adiante sucedérenlle perpetuamente….

Achegamos aquí a lista dos que foron patróns da Fundación que fixo o Cardeal Rodrigo de castro en 1593 e que chega ata os nosos días…

DE COMO SE SALVOU A INSCRICIÓN DA PORTA DA IGREXA DO NOSO COLEXIO

Hai días falabamos nunha entrada desta WEB da inscrición que hai sobre a porta da igrexa. Engadimos algo sobre ela que pode resultar de interese para os nosos lectores.

Tras a expulsión dos Xesuítas de Monforte por orde de Carlos III, o Fiscal da súa Maxestade Don Pedro Rodríguez  Campomanes, ordenou que se borrasen, todas as armas emblemas e símbolos da Compañía de Jesús, coa obrigación de poñer no seu lugar as “Reais Armas da Coroa”.

Era, por entón, Corrixidor de Monforte D. Bernardo Cayetano Losada e Somoza, quen foi comisionado polo Goberno para ocuparse dos asuntos desta “Real Casa de Educación” e asumiu con empeño o encargo de facer desaparecer os escudos, emblemas e símbolos da Compañía que borrou…

–         o anagrama dos xesuítas das dúas portas principais da fachada,

–         da parte superior interna das portas que comunican a igrexa cos dous claustros,

–         do altar maior

–         do púlpito

–         e de catro  rosetones da bóveda do claustro principal.

Existe unha tradición entre os monfortinos, segundo a cal este Comisionado do Goberno, despois de borrar todas as insignias dos xesuítas que puido, quixo, mesmo, borrar a inscrición que existe, aínda que un pouco deteriorada, sobre a porta principal da igrexa, pero, cando empezaba a súa obra destrutora, un señor do pobo, ao ver o que quería facer o Comisario, non puido conter a súa indignación, achegouse resolvido a impedirllo, tirando da escaleira onde se atopaba subido, ocasionándolle unha estrepitosa caída, con gran dano da súa integridade física.

#Ante este feito, dividíronse as opinións en dous bandos contrarios e producíronse algunhas desordes, pero a inscrición non chegou a borrarse, podéndose apreciar, aínda, algún dano ocasionado en tal intento.

OBRAS DE RESTAURACIÓN E PECHE PROVISIONAL DA IGREXA DOS ESCOLAPIOS

Nunha entrada desta páxina do 12 de marzo deste ano, titulada “VISITA DO  COSELLEIRO DE CULTURA” informabamos das obras de restauración que se van a levar a cabo no edificio do Colexio do Cardeal, afectando entre outras zonas á igrexa. Tras reunión habida o pasado venres 30 de abril e tras abordar os estudos da intervención e seguridade da mesma decidiuse pechar provisionalmente ao culto a igrexa por verse imposible compaxinar culto e obras de restauración.

Por tanto a partir da semana que vén o culto quedará pechado ata o próximo mes de agosto, entendemos que a finais do mesmo.

Xa que as obras principais han de facerse cando non haxa nenos no colexio e para iso aproveitar os meses de xuño, xullo e agosto.

Sentimos de verdade esta circunstancia que nalgún outro caso repetiuse. Nos anos oitenta do século pasado por mor dun raio e a comezos do século  XX polas obras de restauración circunstancia que obrigou a consagrar de novo a igrexa como reza a placa de mármore que está situada no presbiterio.

ALGUNHAS CURIOSIDADES DO COLEXIO

Cóntanos o  P. Esteban Martínez, no seu libro sobre o Colexio de  Nª  Sª da Antiga que para a boa organización e marcha do Colexio, tras a expulsión dos PP. Xesuítas de Monforte por orde  de Carlos III, a Señora Condesa de Lemos, Dª Rosa María de Castro, encargou ao seu  confesor, Doutor D. Melchor  Borruel, a elaboración dunhas “Constitucións ou Regulamentos”, que servisen de norma e guía para o desenvolvemento da vida escolar. Soubo reflectilos nos 34 capítulos de que constan ditas “Constitucións ou Regulamentos”. Chaman a atención pola súa rixidez e esixencias, que, para unha mentalidade moderna, parecerían demasiado rigorosas e case inhumanas, pero era o usual naqueles tempos.

Para ilustrar o devandito, copiamos algunhas das disposicións que máis reflicten a mentalidade dos tempos en que se escribiron.

No capítulo segundo contéñense as obrigacións dos alumnos, tanto internos como externos, di así:

  • 1°) Os nenos das Escolas, os  Gramáticos, os Filósofos e  Teólogos concorrerán todos os días aos exercicios literarios ás horas sinaladas, e coa maior puntualidade, á Misa do Seminario, así os días de estudo como os de festa e  feriados.
  • 2°) Ao toque de oracións recolleranse ás súas casas e non volverán saír delas ata o día seguinte; non ocorrendo algunha urxencia que o faga preciso e indispensable.
  • 3°) Prohíbeselles rigorosamente todo xogo de naipes;  tabas e dados; e só se lles permite que; nos días de festa e  feriados; pola tarde; poidan divertirse a xogos lícitos e honestos no Campo do Colexio e non noutra parte.
  • 4°) Védaselles igualmente a entrada en tabernas, fornos, e casas sospeitosas.
  • 5°) Así mesmo, prohíbeselles ter cans de caza; escopetas; pistolas e calquera outro xénero de armas.

Como vemos as preocupacións daqueles tempos eran outras pero vese a preocupación polo ben dos alumnos e os seus bos costumes….

CONTAS DA FCNSdlA EN 2020

Acabando de contabilizar as contas da FCNSdlA lanzan o seguinte balance de ingresos e gastos, aínda que facemos notar os 11.309,16 € que a fundación achegou dos seus fondos propios para afrontar os gastos do pasado 2020.

Queremos agradecer a cuantos realizaron doazóns o seu esforzo e o seu interese por manter o patrimonio cultural e a calidade educativa do Colexio PP. Escolapios.

CERCANIA DO CARDENAL RODRIGO DE CASTRO A FELIPE II

Cardeal Rodrigo de Castro

A partir de 1546, Rodrigo de Castro viviu baixo a protección do seu irmán, Pedro, que fora promovido ao bispado de Salamanca e que en 1548 foi designado capelán do aínda príncipe Felipe. Isto permitiu a Rodrigo de Castro formar parte do séquito do futuro monarca, que naquel ano iniciou un gran periplo triunfal polos territorios do Imperio. Volveu acompañar a Felipe II  en 1554, cando viaxo a Inglaterra, con motivo do matrimonio do Rey con réinaa María  Tudor. Ao ano seguinte marchou a Roma, comisionado —en calidade de secretario da cifra— para axudar á súa outro irmán, Fernando Ruiz de Castro, marqués de Sarria, no seu difícil pero exitosa embaixada #ante Paulo IV. En 1559, acreditado como hábil diplomático, regresou a España e recibiu as ordes sacerdotais en Conca. Pouco despois participou directamente, como conselleiro do Supremo Consello da Inquisición, no longo proceso contra o arcebispo  Carranza, arcebispo de Toledo.

Príncipe Felipe, futuro rei Felipe II

A finais de 1564, foi comisionado por Felipe II para xestionar en Roma a autorización que permitise ditar a sentenza á propia Inquisición.

Tras varios meses de xestións estériles, Rodrigo de Castro optou por suxerir unha solución intermedia: o envío dun legado especial con amplos poderes, que sentenciase a  Carranza en España.

Os seus bos oficios resultaron determinantes para alcanzar a concordia outorgada en  Elvas, na véspera de Nadal de 1580. Pouco despois, Rodrigo foi proposto para rexer a arquidiocese de Sevilla; pero antes de  posesionarse da mesma debeu atender unha nova comisión real: recibir en Barcelona á infanta María, viúva do emperador  Maximiliano II, e acompañala despois ata Lisboa, onde Felipe II previra esperala. Tras cumprir o encargo, no que investiu boa parte do ano, Rodrigo aínda permaneceu en Lisboa por espazo de nove meses, intervindo como testemuña ao propio tempo no proceso que se lle seguiu a Antonio Pérez, antigo secretario real.

No verán de 1598, Rodrigo de Castro trasladouse á Corte, atendendo á chamada de Felipe II, quen faleceu ao pouco da súa chegada. En Madrid permaneceu aínda varios meses e a comezos de ano trasladouse a Valencia, pois o defunto monarca habíalle comisionado para recibir en  Vinaroz á futura raíña Margarita. O de Castro regresou a Sevilla a mediados de maio, o cardeal Rodrigo de Castro, cuxa vida se apagaría ao pouco do seu regreso a Sevilla, destacou como desprendido protector de literatos e artistas, pero a súa memoria perviviu sobre todo polos seus xestos e fundacións, todas xenerosamente dotadas. Son ben coñecidas en Sevilla as do Recollemento de nenas perdidas e a Esmola anual para presos pobres, así como o amparo que prestou aos colexios de San Hermenegildo e San Gregorio e a outras fundacións xesuítas en Xerez e Écija.

D. Rodrigo Card. de Castro

Pero máis que estas destacaron as que beneficiaron á súa Monforte natal; aquí concluíu o convento franciscano fundado polo seu avó, o conde Rodrigo Osorio, e continuado pola súa nai, a condesa Beatriz, que faleceu sen velas rematadas.

En 1593 fundou ademais o magnífico Colexio da nosa Señora da Antiga —máis coñecido como do Cardeal—, que foi o seu gran proxecto e cuxa xestión deixou confiada á Compañía de Jesús. Faleceu o 18 de setembro de 1600. Foi enterrado na catedral de Sevilla e posteriormente, en 1603, de acordo co expresado no seu testamento, que outorgara o 12 de agosto de 1598, os seus restos foron trasladados á igrexa do colexio monfortino que deixara fundado.

MONFORTE XA SUFRIU UNHA GRAN EPIDEMIA EN 1598

No libro que o  P. Esteban Martínez escribiu sobre o Colexio de  Nª  Sª da Antiga dá noticia dunha epidemia que afectou severamente as obras. Cóntanolo así:

“continuaron as obras, a principios de 1598, baixo a dirección de Juan de  Tolosa; pero, poucos meses despois, sufriron outra paralización, talvez debida á escaseza de operarios causada por unha terrible epidemia que, procedente de Francia, estendeuse por España rapidamente, revestindo unha maior gravidade en Santander e Galicia. Desta comunidade de xesuítas morreron seis, entre eles o Reitor,  P. Juan  Sa, e o seu sucesor, o  P. Juan dos  Cobos, “afeccionado e entendido en arquitectura, quen non se contentaba con animar aos traballadores, senón que el mesmo traballaba para que se puidese utilizar o Colexio canto antes. Outros marcharon, despois de resistir algún tempo, quedando, unicamente, durante dous ou tres meses, o  H° Valentín Rodríguez, custodiando a casa e demais bens, en compañía duns cans.”

Así atopamos noticias sobre esta epidemia da que se dixo.

«La ronda de pan y huevo», obra pintada hacia 1624 por Luis Tristán (1585-1624) – Museo de Santa Cruz-

“Partindo do Cantábrico, a peste arrasou Castela entre 1598 e 1602, sendo máis virulenta no norte e o oeste peninsular. Historiadores como  Bennassar e Pérez Moreda subliñaron a súa intensidade, cunha mortalidade media superior ao 60%, así como as súas nefastas consecuencias para o desenvolvemento económico e o equilibrio social das veciñanzas.” (ABC Toledo 03/05/2020)

“«A peste que azoutou Vigo en 1598 só deixou 22 das 800 casas existentes sen infectados» Jorge Lamas, Vigo/ A Voz 04/11/2020

Felipe Aira, historiador de Monforte publicou na Voz de Galicia un artigo respecto diso, titulado -Monforte, pechado a finais do século  XVI pola peste e unha «epidemia de catarro» do que tomamos parte dun documento municipal da época.

«En la villa de Monforte de lemos a catorce dias del mes de julio del nobenta y ocho años, el licenciado Ruy gomez corregidor desta villa dixo que por quanto las puertas de esta villa y los postillos de la cerca en las partes que estan caidas y la puerta de nuevo se hiço en la puente y otras que estan en Santo antonio estan mal hechas y todo tiene necesidad de repararse de nuevo y de cerrarse del todo algunos caminos para guardedela peste y que no entren en estadha villa y suarrabaldo persona ninguna de los pueblos inpcionados».

Esta epidemia foi culpable doutro parón nas obras de Colexio.

J.A.G.